Wat zit er in nagellak?

Een flesje nagellak van 12 ml bevat een klein laboratorium. Ongeveer twee derde van de inhoud verdampt binnen minuten na het lakken. Wat overblijft is een dunne, gekleurde kunststoffilm die een week lang tegen typen, afwassen en sleutels bestand moet zijn.

Elk ingrediënt in dat flesje heeft één taak: de film vormen, hem buigzaam houden, hem laten hechten, hem kleuren of hem vloeibaar houden tot het moment van aanbrengen. De ingrediëntenlijst op de verpakking is daarmee ook een gebruiksaanwijzing, als je weet wat elke naam doet.

Waaruit bestaat nagellak?

Klassieke nagellak bestaat uit vijf groepen ingrediënten: een filmvormer, oplosmiddelen, weekmakers, harsen en pigmenten, aangevuld met hulpstoffen zoals een suspensiemiddel en een UV-filter⁸. De filmvormer is bijna altijd nitrocellulose. De oplosmiddelen zijn meestal butylacetaat en ethylacetaat¹⁰.

De verhouding verschilt per merk en finish. Een sheer jelly bevat weinig pigment en veel filmvormer. Een dekkende crème bevat meer pigment en titaandioxide. Een cat eye bevat magnetiseerbare ijzeroxideschilfers die door een magneet worden uitgelijnd.

Gellak is een ander product met een andere lijst. Daarin staan geen nitrocellulose en geen verdampende esters, maar acrylaatmonomeren en oligomeren, een foto-initiator die onder een UV- of LED-lamp de uitharding start, en pigmenten. Wie beide etiketten naast elkaar legt, ziet twee families die alleen de pigmenten delen.

Hoe ontstaat de film op je nagel?

Nagellak droogt niet door een chemische reactie, maar door verdamping. Zodra de lak op de nagel ligt, verlaten de oplosmiddelen de laag en komen de nitrocellulosemoleculen dichter bij elkaar tot ze een aaneengesloten film vormen. Bij lak op oplosmiddelbasis gebeurt dat van onderaf naar boven¹⁰.

Gewone nagellak is na 3 tot 5 minuten stofdroog en stootvast, maar heeft uren nodig om volledig uit te harden¹¹. Een dikke laag vormt een huid aan de bovenkant terwijl het oplosmiddel eronder vastzit. Daarom harden twee dunne lagen beter uit dan één dikke. Meer over dit proces staat in de gids hoe nagellak werkt.

Wat doet de filmvormer?

Nitrocellulose is een polymeer dat wordt gemaakt door cellulose uit katoen of houtpulp te behandelen met salpeterzuur. Het lost op in esters zoals butylacetaat en vormt na verdamping een harde, glanzende en transparante film. Het wordt sinds de jaren twintig van de vorige eeuw in nagellak gebruikt en is tot vandaag de standaard⁹.

Pure nitrocellulose is bros. Zonder weekmaker en hars zou de film binnen een dag scheuren en loslaten. De combinatie van die drie bepaalt de balans tussen hardheid, glans en buigzaamheid. De volledige achtergrond staat in de gids over nitrocellulose in nagellak.

Nagellak op waterbasis gebruikt een acrylaatdispersie als filmvormer. Die droogt langzamer en is moeilijker te verwijderen, maar bevat geen brandbare oplosmiddelen¹⁰.

Waarom heeft nagellak weekmakers nodig?

Een weekmaker is een molecuul dat zich tussen de polymeerketens nestelt en ze iets uit elkaar houdt, zodat de film buigt zonder te breken. Een nagel buigt bij elke aanslag op een toetsenbord. Een film zonder weekmaker volgt die beweging niet en splijt.

Vroeger waren kamfer en dibutylftalaat (DBP) de gebruikelijke weekmakers. DBP is sinds 2004 verboden in cosmetica in de EU⁸. Moderne lakken gebruiken trifenylfosfaat (TPHP), acetyltributylcitraat of sucrose-acetaatisobutyraat. Welke weekmaker een merk kiest, bepaalt mede hoe snel de lak afbladdert en hoe hij ruikt.

Te veel weekmaker maakt de film zacht en gevoelig voor deuken. Te weinig maakt hem hard en bros. Een goede formule ligt daar precies tussenin, en dat is waar nagellakfabrikanten hun tijd in steken.

Welke oplosmiddelen zitten in nagellak en waarom ruikt het zo?

De typische geur van nagellak komt van butylacetaat en ethylacetaat. Dat zijn esters met een fruitige, scherpe geur die snel verdampen bij kamertemperatuur. Ze vormen het grootste deel van de inhoud van het flesje en verlaten de laag binnen minuten⁹.

Isopropylalcohol en soms ethanol worden toegevoegd als verdunner om de viscositeit te sturen. Tolueen was jarenlang een gangbaar oplosmiddel omdat het nitrocellulose goed oplost en een gladde film geeft. In de EU is tolueen in nagelproducten beperkt tot maximaal 25 procent, met de verplichte waarschuwingen "Buiten bereik van kinderen houden" en "Alleen voor gebruik door volwassenen"⁵. De meeste merken gebruiken het niet meer.

Omdat oplosmiddelen brandbaar zijn, hoort een lege of oude fles bij het klein chemisch afval (KCA) en niet bij het restafval.

Waar komt de kleur vandaan?

Kleur in nagellak komt van pigmenten: vaste deeltjes die niet oplossen maar in de lak zweven. Op het etiket staan ze als CI-nummers, de kleurindex. Anorganische pigmenten zoals ijzeroxiden (rood, geel, zwart), chroomoxide (groen) en ferriferrocyanide (blauw) zijn lichtecht en dekkend. Organische pigmenten zoals CI 15850 geven heldere, verzadigde rode en roze tinten⁸.

Titaandioxide (CI 77891) is het witte pigment dat dekking geeft. Zonder titaandioxide blijft een lak doorschijnend, wat de basis is van jelly's en glass nails. Een melkwit zoals Milk Veil van India Anaïs bevat net genoeg titaandioxide om de nagel te verzachten zonder hem te bedekken; de eerste editie is uitverkocht en de volgende editie is gepland voor het voorjaar van 2027. Mica bedekt met titaandioxide of ijzeroxide geeft parelmoer en interferentie-effecten, waarbij de kleur verschuift met de kijkhoek.

Special-effect lakken voegen daar iets aan toe. Cat eye bevat ijzeroxideschilfers die een magneet uitlijnt. Holografische lak bevat aluminiumdeeltjes met een coating die licht in een spectrum breekt. Thermische lak bevat microcapsules met een kleurstof die bij een vaste temperatuur kleurloos wordt. Al deze effecten gebruiken dezelfde nitrocellulosebasis.

Welke hulpstoffen maken het verschil?

Drie kleine ingrediënten bepalen of een lak goed uit het flesje komt. Stearalkonium hectorite is een bewerkte klei die een zwak netwerk vormt in de vloeistof, zodat pigmenten niet naar de bodem zakken en de lak niet van de kwast druipt. Bij het strijken breekt het netwerk en vloeit de lak uit⁹.

Benzofenon-1 is een UV-filter die voorkomt dat de kleur in het flesje en op de nagel vergeelt door daglicht. Citroenzuur wordt in kleine hoeveelheden toegevoegd om de klei te activeren. Harsen zoals adipinezuur/neopentylglycol/trimellietzuuranhydride-copolymeer zorgen voor hechting op de nagel en vulling van de film.

Wat ontbreekt, is ook van betekenis. Nagellak bevat geen water en daardoor meestal geen conserveermiddel. Parabenen hebben in een watervrije lak geen functie. Een claim als "parabeenvrij" op nagellak zegt daarom weinig.

Welke EU-regels gelden voor nagellak?

Nagellak is een cosmetisch product en valt onder Verordening (EG) nr. 1223/2009 betreffende cosmetische producten¹. De verordening werkt met bijlagen: bijlage II bevat verboden stoffen, bijlage III stoffen die alleen onder voorwaarden mogen, bijlage IV toegestane kleurstoffen. Elke stof die als carcinogeen, mutageen of reproductietoxisch (CMR) is ingedeeld, is in beginsel verboden⁶.

Voor nagelproducten zijn vier regels het meest zichtbaar. Dibutylftalaat staat in bijlage II en is sinds 2004 verboden. Formaldehyde als zodanig staat sinds Verordening (EU) 2019/831 in bijlage II onder nummer 1577, en de oude uitzondering van 5 procent voor nagelverharders is geschrapt⁴. Tolueen mag tot 25 procent in nagelproducten. De foto-initiator trimethylbenzoyldifenylfosfineoxide (TPO) in gellak is sinds 1 september 2025 verboden via Verordening (EU) 2025/877².

Voor gellak geldt daarnaast Verordening (EU) 2020/1682: het monomeer hydroxyethylmethacrylaat (HEMA) en Di-HEMA trimethylhexyl dicarbamaat zijn beperkt tot professioneel gebruik, met op het etiket "Alleen voor professioneel gebruik" en "Kan een allergische reactie veroorzaken"³. In Nederland houdt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) toezicht op cosmetica⁷. De volledige uitleg staat in de gidsen over de cosmeticaverordening en het TPO-verbod.

Wat betekent 3-free, 5-free of 10-free?

Een "free"-getal is een lijst van stoffen die een merk zelf zegt weg te laten. Er bestaat geen wettelijke definitie van 3-free, 5-free of 10-free; elk merk stelt zijn eigen lijst op¹². 3-free betekent meestal zonder formaldehyde, tolueen en DBP. 5-free voegt formaldehydehars en kamfer toe. Hogere getallen voegen stoffen toe die in moderne nagellak zelden voorkomen.

In de EU is 3-free feitelijk het wettelijke minimum, omdat DBP en formaldehyde verboden zijn en tolueen beperkt is. Een "free"-claim zegt dus vooral iets in landen zonder die regels. Wat elk getal precies uitsluit, staat in de gids 3-free, 5-free en 10-free uitgelegd. Wat de afzonderlijke stoffen deden en waarom ze aandacht kregen, staat in de gids over tolueen, formaldehyde, DBP, kamfer en TPHP.

Hoe lees je de ingrediëntenlijst op een flesje?

Je hebt nodig: het flesje of de doos, en bij kleine letters de productpagina van de webshop, waar dezelfde lijst moet staan. De ingrediënten staan in de internationale naamgeving voor cosmetische ingrediënten (INCI), in afnemende volgorde van gewicht. Onder 1 procent mag de volgorde willekeurig zijn¹.

1. Zoek de eerste drie namen. Bij klassieke lak zijn dat oplosmiddelen en nitrocellulose. Bij lak op waterbasis staat Aqua vooraan.
2. Zoek de weekmakers: Acetyl Tributyl Citrate, Triphenyl Phosphate, Sucrose Acetate Isobutyrate of Camphor. Hier zie je of het merk TPHP gebruikt.
3. Zoek Toluene. Staat het op de lijst, dan hoort er een waarschuwing voor volwassenen bij.
4. Lees de CI-nummers onderaan. CI 77891 is titaandioxide en betekent dekking. Mica of CI 77019 betekent parelmoer.
5. Bij gellak: zoek Trimethylbenzoyl Diphenylphosphine Oxide (TPO). Staat het erop, dan is het product sinds 1 september 2025 niet meer toegestaan in de EU. Zoek ook HEMA en Di-HEMA Trimethylhexyl Dicarbamate; die horen alleen bij producten voor professioneel gebruik.
6. Controleer het potje-met-open-deksel-symbool (PAO) voor de houdbaarheid na openen, meestal 12 tot 24 maanden.

Een luxe lak verschilt in chemie niet wezenlijk van een lak van een drogisterijmerk: dezelfde nitrocellulosebasis, dezelfde regels. Het verschil ligt in de keuze van pigmenten, de verhouding tussen hars en weekmaker, de zuiverheid van de grondstoffen en de kwast. Een etiket vertelt dat verschil niet; een gelakte nagel na vijf dagen wel.

Geschreven en gecontroleerd door de redactie van India Anaïs. Elk getal en elke regel is gekoppeld aan de bron. Zo maken we de gidsen.