Nagelveranderingen: de alarmsignalen die een huisarts moet zien

De meeste nagelveranderingen zijn onschuldig. Witte vlekjes komen van een stootje, verticale ribbels van de leeftijd, een gele waas van rode nagellak. Een klein aantal is dat niet, en juist die worden vaak maanden aangezien, omdat een nagel geen pijn doet en langzaam groeit.

De American Academy of Dermatology (AAD) adviseert om een dermatoloog te raadplegen zodra nagels veranderen, opzwellen of pijn doen, omdat dat tekenen van ernstige nagelproblemen kunnen zijn⁶. In Nederland is de huisarts de eerste stap, met de adviezen van Thuisarts.nl als leidraad voor het moment waarop je belt.

Welke nagelveranderingen moet een huisarts altijd zien?

Dermatologen van de AAD noemen twaalf nagelveranderingen die een arts moet beoordelen, van een donkere streep en een nagel die loslaat tot putjes, dwarse groeven, lepelnagels en nagels die om de vingertop krommen⁵.

De tabel volgt de AAD en de Mayo Clinic⁷. Een verandering aan één nagel na een stoot hoort er niet bij, tenzij die na maanden niet uitgroeit.

Wanneer is een donkere streep in de nagel een alarmsignaal?

Een bruine of zwarte streep in de lengte van de nagel heet melanonychia striata. Bij mensen met een donkere huid komen zulke strepen op meerdere nagels vaak voor als normaal verschijnsel, en ook tijdens de zwangerschap. Andere goedaardige oorzaken zijn een moedervlek in de matrix, een stoot, een schimmel en bepaalde medicijnen⁴.

Een melanoom onder de nagel is zeldzaam en wordt vaak laat herkend. Huidziekten.nl noemt de alarmkenmerken: een streep die plotseling ontstaat in één tevoren gezonde nagel, een streep die donkerder of breder wordt, en pigment dat verschijnt in de huid boven of naast de nagelriem (het teken van Hutchinson)⁴. De diagnose vraagt een biopt uit de nagelmatrix door de dermatoloog.

Thuisarts.nl geeft voor een blauwe of donkere nagel dezelfde grens. Een bloeduitstorting na een klap of knellende schoenen groeit in maanden uit. Maak op werkdagen een afspraak als je nagel blauw is of een andere donkere kleur heeft en je niet weet waarom, omdat het dan om een moedervlek kan gaan die gecontroleerd moet worden¹. Een bloeduitstorting schuift met de nagel mee naar de tip; een streep uit de matrix blijft op zijn plaats. Dat verschil zie je na vier tot zes weken.

Wat betekent het als een nagel loslaat of verdikt?

Een nagel die loslaat van het nagelbed heet onycholyse; het losse deel kleurt wit of geel door de lucht eronder. De Mayo Clinic noemt als oorzaken letsel, infectie, een reactie op medicijnen, schildklierziekte en psoriasis⁷. De AAD voegt daaraan toe dat ook schade door een manicure, zoals te hard onder de nagel schoonmaken of gellak lostrekken, de nagel kan laten loslaten⁵. Een losse nagel hecht niet opnieuw; het nagelbed geneest en de nagel groeit er opnieuw overheen.

Een dikke, brokkelige, wit-gele nagel is meestal een schimmelnagel, ook kalknagel genoemd. Thuisarts.nl beschrijft de tekenen: de nagel is dik en brokkelig en wit-geel, groen of bruin, en het begint meestal aan de zijkant van de nagel³. Een schimmelnagel is niet gevaarlijk. Wie er vanaf wil, maakt een afspraak: de huisarts kan tabletten voorschrijven, die volgens Thuisarts.nl bij zes van de tien mensen na drie maanden helpen en de lever kunnen belasten.

Onder gellak blijft een losse of verkleurde nagel weken verborgen. Een groenzwarte vlek na het verwijderen is meestal een bacteriële infectie tussen de gellak en de nagel: een afspraak op korte termijn, en geen nieuwe gellak tot de nagel genezen is.

Wanneer is een ontstoken nagelriem een reden om te bellen?

Een nagelriemontsteking ontstaat als bacteriën door een wondje bij de nagelriem binnenkomen, meestal na nagelbijten, velletjes lostrekken, nagelriemen terugduwen of een splinter. De huid rond de nagel wordt dik, warm en pijnlijk, bij een lichte huid ook rood, en er kan pus uit komen².

Het advies van Thuisarts.nl voor thuis: raak de ontstoken huid niet aan, trek geen velletjes los, was je handen regelmatig met water en een beetje zeep, droog ze goed af en dek pus af met een droog verband. Bel dezelfde dag als de onderkant van je vinger ook dik en rood wordt, want dan kan het om fijt gaan, een ontsteking in de vingertop die behandeld moet worden. Maak op werkdagen een afspraak als de ontsteking niet overgaat met deze adviezen, als je pus in de huid rond de nagel ziet, of als de ontsteking langer dan zes weken duurt².

De nagelriem sluit de matrix af tegen bacteriën; wie hem knipt of hard terugduwt, opent die afsluiting. Hoe je hem verzorgt zonder te knippen, staat in nagelriemen verzorgen zonder knippen.

Wat betekenen putjes, dwarse groeven en lepelnagels?

Putjes zijn kleine ronde deukjes in het oppervlak van de nagel. Op één of twee nagels zeggen ze weinig. Op meerdere nagels wijzen ze volgens de Mayo Clinic en de AAD op psoriasis, eczeem of alopecia areata, een vorm van haaruitval⁷.

Een dwarse groef die op alle nagels op dezelfde hoogte zit, heet een lijn van Beau. De matrix heeft toen een tijd stilgelegen. De Cleveland Clinic noemt hoge koorts, een ernstige ziekte, chemotherapie, zinktekort en langdurig gebruik van kunstnagels of gellak als oorzaken⁸. Omdat een nagel ongeveer 3 mm per maand groeit, dateert een groef halverwege de nagel van zo'n drie maanden geleden. Kun je geen ziekteperiode aanwijzen, dan is dat een vraag voor de huisarts.

Lepelnagels zijn dunne, zachte nagels waarvan de randen omhoog krullen. Ze wijzen op een ijzertekort, en soms op het tegendeel, hemochromatose, waarbij het lichaam te veel ijzer opslaat⁷. Een bloedtest via de huisarts maakt het onderscheid. Wat voeding wel en niet kan doen, staat in voeding voor sterke nagels.

Wat doet de huisarts en wanneer verwijst die naar de dermatoloog?

De huisarts bekijkt alle twintig nagels en de huid eromheen, en vraagt naar stoten, manicures, gellak, medicijnen en ziekteperiodes. Bloedonderzoek op ijzer en schildklier en een stukje nagel voor schimmelonderzoek vraagt hij zelf aan. Een verdachte donkere streep, putjes met huidklachten, een nagel die zonder verklaring loslaat en alles wat een biopt vraagt, gaat door naar de dermatoloog.

Wat je meeneemt naar de afspraak

• Foto's van de nagel met datum, om te laten zien of de verandering groeit of meeschuift
• Een lijst van medicijnen en supplementen, ook biotine, dat schildkliertesten verstoort
• De datum van je laatste gellakset en hoe die is verwijderd
• Ongelakte nagels; verwijder nagellak en gellak een dag van tevoren

Stappen

1. Bepaal met de tabel of het een afspraak op werkdagen is of een telefoontje dezelfde dag.
2. Haal alle lak van de nagels en olie ze niet vlak voor de afspraak.
3. Beschrijf sinds wanneer je het ziet, op hoeveel nagels, en of er iets aan voorafging.
4. Vraag welke test de huisarts doet en wanneer je de uitslag krijgt; bij een donkere streep vraag je bij twijfel om een verwijzing.
5. Laat in de weken erna de nagel met rust: geen gellak, geen verharder en geen knippen van de nagelriem tot de diagnose bekend is.

Witte vlekjes, verticale ribbels en een gele waas na nagellak hebben een verzorgingsoorzaak en staan in witte vlekjes op nagels, ribbels op nagels en gele nagels door nagellak.

Geschreven en gecontroleerd door de redactie van India Anaïs. Elk getal en elke regel is gekoppeld aan de bron. Zo maken we de gidsen.